przydatne linki • poleć stronę • kontakt

szkolenia:

nasze lekcje:

kalendarium:

23.08.2010 (pn)

"Film w edukacji szkolnej" - warsztaty dla nauczycieli

Zobacz cały kalendarz »

Filmoteka Szkolna w programie szkoły ponadgimnazjalnej

Przykład włączenia Filmoteki Szkolnej do programu nauczania języka polskiego w szkole ponadgimnazjalnej

Edukacja filmowa w szkole ponadgimnazjalnej jest ważną częścią kształcenia kulturowego wdrażanego na lekcjach języka polskiego lub na zajęciach pozalekcyjnych (koła zainteresowań, kluby filmowe itp.).

Filmoteka Szkolna będzie doskonałą pomocą dla nauczyciela i ucznia w realizacji założeń edukacji filmowej , pod warunkiem, że nauczyciel w sposób przemyślany wykorzysta jej zasoby w procesie kształcenia.

Włączenie pakietów Filmoteki Szkolnej do realizowanego programu nauczania odbywać się może w trzech etapach:

ETAP 1.

Zapoznanie się z propozycjami Filmoteki Szkolnej. Wybór filmów, które korespondują z zainteresowaniami i możliwościami uczniów oraz wdrażanym programem kształcenia (trzeba tu pamiętać, jak bogate są treści kształcenia polonistycznego w szkole ponadgimnazjalnej i jak niewiele jest czasu na ich realizację). Najwięcej możliwości otwiera się przed nauczycielami, którzy pracują z klasami humanistycznymi, objętymi tzw. zakresem rozszerzonym, co w praktyce oznacza więcej godzin języka polskiego.

ETAP 2.

Wpisanie wybranych filmów do nauczycielskich planów pracy (rozkładów materiału, planów wynikowych) – opracowanie odpowiedniej tabeli.

ETAP 3.

Uważna lektura internetowych zasobów Filmoteki Szkolnej – zaprojektowanie zajęć z młodzieżą, opracowanie konspektów lekcji.

W poniższej tabeli zilustrowano, w jaki sposób do programu nauczania Przeszłość to dziś (wydawnictwo STENTOR) włączyć edukację filmową, wykorzystując pakiety Filmoteki Szkolnej. Zaproponowane filmy mogą zostać omówione jako konteksty do analizowanych utworów literackich lub jako autonomiczne teksty kultury (w ramach realizowanego bloku czy cyklu tematycznego).

Tytuł filmu	Zestaw	Klasa (zakres)	Kiedy wprowadzić film1?	Na jakie zagadnienia i aspekty filmu warto zwrócić uwagę?
1. Wszystko się może przytrafić (reż. Marcel Łoziński)	Metafory prawdy Zestaw 8.	Klasa I (zakres podstawowy i rozszerzony)	Po omówieniu bloków: • I. Kultura starożytnej Grecji i Rzymu • II. Biblia	• uniwersalizm tematyki • waga zadawanych pytań (o sens życia, szczęście, starość, śmierć) • topos ogrodu • metaforyczność i poetyckość filmu • rola dziecięcego bohatera
2. Żywot Mateusza (reż. Witold Leszczyński)	Filmowe przypowieści Zestaw 6.	Klasa I (zakres rozszerzony)	Po omówieniu bloku III. Średniowiecze	• uniwersalizm tematyki, • poetyka przypowieści, • motywy ewangeliczne i franciszkańskie, • odwołania do gatunku literackiego, jakim jest żywot
3. Fotel (reż. Daniel Szczechura)	Gorzki śmiech Zestaw 14.	Klasa I (zakres podstawowy i rozszerzony)	Podczas omawiania bloku V. Barok – po zakończeniupracy nad Makbetem	• rozważania na temat ułomności natury ludzkiej • motyw walki o władzę • przedstawienie najgorszych ludzkich namiętności (zawiści, dążenia do władzy)
4. Iluminacja (reż. Krzysztof Zanussi)	Esej filmowy Zestaw 25.	Klasa II (zakres rozszerzony)	Podczas omawiania bloku I. Romantyzm – po zakończeniu pracy nad Faustem	• obecność pytań o sens ludzkiej egzystencji • dążenie człowieka do zapanowania nad światem i poznania wszystkich tajemnic życia • poszukiwanie przez bohatera swojego miejsca w życiu • problem wolności człowieka i jego odpowiedzialności • przeżywany przez bohatera dramat niedosytu (niespełnienia)
5. Oczy uroczne (reż. Piotr Szulkin)	Obrazy magiczne Zestaw 5.	Klasa II (zakres podstawowy i rozszerzony)	Podczas omawiania bloku I. Romantyzm – po zakończeniu pracy nad balladami romantycznymi i IV częścią Dziadów	• odejście od mimetyzmu, kreacyjność • nawiązanie do kultury ludowej i jej twórcze wykorzystanie • rola fantastyki, niezwykłości • gotycyzm, baśniowość • romantyczna wiara w siłę uczuć i wyobraźni
6. Zmruż oczy (reż. Andrzej Jakimowski)	Kim jestem? Zestaw 26.	Klasa II (zakres podstawowy i rozszerzony)	Po omówieniu bloku I.Romantyzm	• poszukiwanie przez człowieka sensu życia, wolności osobistej • próba odkrywania własnej tożsamości • złożoność relacji międzyludzkich
7. Łagodna (reż. Piotr Dumała)	Malarskie inspiracje Zestaw 23.	Klasa II (zakres rozszerzony)	Podczas omawiania bloku II. Pozytywizm – po zakończeniupracy nad Zbrodnią i karą Fiodora Dostojewskiego	• tekst Dostojewskiego jako inspiracja dla reżysera • skupienie się na brutalnej, ciemnej stronie życia, • oniryczność • charakterystyczne środki wyrazu: deformacja rzeczywistości, groteska, operowanie symbolem • wieloznaczność, wielość interpretacji
8. Dług (reż. Krzysztof Krauze)	Współczesne lęki Zestaw 16.	Klasa II (zakres podstawowy i rozszerzony)	Podczas omawiania bloku II. Pozytywizm – po zakończeniu pracy nad Zbrodnią i karą Fiodora Dostojewskiego	• formuła moralitetu – refleksja na temat kondycji ludzkiej • człowiek w sytuacji granicznej • konsekwencje zaprzepaszczenia podstawowych wartości moralnych • mroczność i surowość obrazu filmowego • klimat osaczenia i alienacji • obraz miasta-molocha (przestrzeń miejska przekształca się w labirynt)
9. Brzezina (reż. Andrzej Wajda)	Malarskie inspiracje Zestaw 23.	Klasa II (zakres podstawowy i rozszerzony)	Po omówieniu bloku III.Młoda Polska	• przykład korespondencji sztuki filmowej ze sztukami plastycznymi • inspiracja twórczością Jacka Malczewskiego • motyw Erosa i Tanathosa (miłości i śmierci) • symbol jako sugestywny środek wyrazu (tajemniczość, niejednoznaczność)
10. Historia kina w Popielawach (reż. Jan Jakub Kolski)	Obrazy magiczne Zestaw 5.	Klasa III (zakres rozszerzony)	Podczas omawiania bloku I. Wiek XX – po zakończeniu pracy nad opowiadaniami Brunona Schulza (4.2. Konstruktorzy dziwnych światów)	• tworzenie prywatnej mitologii artysty • fascynacja kinem • odejście od mimetyzmu, mityzacja rzeczywistości • ukazanie roli sztuki w procesie nadawania sensu własnej biografii • rola intuicji i wyobraźni w widzeniu świata
11. Urząd (reż. Krzysztof Kieślowski)	Mówić nie wprost Zestaw 9.	Klasa III (zakres podstawowy i rozszerzony)	Podczas omawiania bloku I. Wiek XX – po zakończeniu pracy nad Procesem Franza Kafki (4.3 Konstruktorzy dziwnych światów)	• metaforyczny obraz bezdusznego systemu władzy, dla której człowiek jest jedynie numerem w aktach sprawy • degradacja człowieczeństwa w biurokratycznym labiryncie • człowiek jako współtwórca i ofiara Wielkiego Urzędu
12. Jak być kochaną (reż. Wojciech Jerzy Has)	Kadry pamięci Zestaw 4.	Klasa III (zakres podstawowy i rozszerzony)	Podczas omawiania bloku I. Wiek XX – po zakończeniu pracy nad literaturą związaną z wojną i okupacją (6.1, 2, 3, 4, 5 Po katastrofie – literatura wobec zagłady)	• różne postawy człowieka w sytuacji zagrożenia życia • historia jako siła niszcząca • rozliczenie z mitem bohaterskim • dopełnienie obrazu okupacji
13. Człowiek z marmuru (reż. Andrzej Wajda)	Rozdroża historii Zestaw 11.	Klasa III (zakres podstawowy i rozszerzony)	Podczas omawiania bloku I. Wiek XX – po zakończeniu pracy nad literaturą rozliczającą się z komunizmem (7.1, 2, 3 Literatura i komunizm))	• nonkonformizm i konformizm jako dwie postawy życiowe • kreacja postaci Birkuta – od naiwnej akceptacji istniejącego porządku do zdecydowanej niezgody • proces dojrzewania społeczeństwa do prawdy o chorych regułach egzystowania w systemie komunistycznym i buntu przeciwko nim • moralna odpowiedzialność artysty wypowiadającego się na temat współczesności i historii • rozliczenia z przeszłością
14. Eroica (reż. Andrzej Munk)	Wokół narodowych stereotypów Zestaw 13.	Klasa III (zakres rozszerzony)	Podczas omawiania bloku I. Wiek XX – po zakończeniu pracy nad Trans-Atlantykiem Witolda Gombrowicza	• dystans wobec narodowych mitów • kontestacja narodowej mitologii • prowokacyjność, obecność ironii, sarkastycznego humoru • groteskowa wizja rzeczywistości społeczno politycznej (np. powstania warszawskiego) • posługiwania się dysonansami w ukazywaniu świata (tragizm-komizm, wzniosłość- pospolitość)
15. Rejs (reż. Marek Piwowski)	Mówić nie wprost Zestaw 9.	Klasa III (zakres podstawowy i rozszerzony)	Podczas omawiania bloku I. Wiek XX – po zakończeniu pracy nad twórczością Stanisława Ignacego Witkiewicza (Szewcy) i Sławomira Mrożka (Tango)	• metaforyczny obraz totalitarnego zniewolenia i uwikłania w kłamstwo • demaskacja zafałszowanej rzeczywistości i pozorów wspólnoty • posługiwanie się groteską i ironią (mówienie nie wprost) • uniwersalne wartości filmu – uogólnienie dotyczące kondycji współczesnego człowieka (pasażera kolejnych „rejsów”) • kino kultowe

Nauczyciele często nie czują się dostatecznie przygotowani do projektowania i prowadzenia zajęć filmoznawczych. Brakuje im oswojenia z fachową terminologią, nawet jeśli dobrze ją znają, nie potrafią się nią funkcjonalnie posługiwać. Poloniści patrzą na dzieło filmowe tak jak na utwór literacki, próbują przede wszystkim odczytać intencje twórców filmów, nie mają narzędzi, by zanalizować warsztat twórcy filmowego.

Mimo tych różnych ograniczeń i trudności film powinien być obecny w kształceniu polonistycznym. Musi tak być, ponieważ kultura, w której funkcjonujemy, zdominowana przez dźwięk i obraz, jest w coraz mniejszym stopniu kulturą słowa pisanego. Szkoła nie może zignorować tego stanu rzeczy, nie może przechodzić obojętnie wobec uczniowskich pasji i zainteresowań2. Program Filmoteka Szkolna, obudowany różnorodnymi opracowaniami metodycznymi, materiałami wspierającymi, warsztatami dla nauczycieli, na pewno pomoże nauczycielom rozwiązać wiele problemów i upowszechni edukację filmową w szkole.

Dorota Gołębiowska

Danuta Górecka

1 Na podstawie publikacji: Teresa Kosyra-Cieślak, Przedmiotowy system oceniania na lekcjach języka polskiego w klasach I-III, Wydawnictwo STENTOR, Warszawa 2005.

2 Paradoksalnie sojusznikiem filmu wzmacniającym jego obecność w edukacji polonistycznej jest maturalny egzamin ustny z języka polskiego, na który można przygotować prezentację również z zakresu edukacji filmowej. Trzeba tu jednak zrobić małe zastrzeżenie – uczeń, zgodnie z odgórnymi ustaleniami, będzie mówił o dziele filmowym zawsze w związku z literaturą.

Projekt PISF. Realizacja i hosting Stopklatka.pl